Zbiory winogron to kluczowy etap w cyklu produkcji owoców tej cenionej rośliny. Odpowiednia organizacja prac w winnicy, dobór technik i właściwy moment rozpoczęcia zbioru decydują o smaku, jakości oraz opłacalności całej uprawy. Poniższy tekst prezentuje kompleksowy przegląd procesów związanych z przygotowaniem, samym zbiorem oraz dalszym postępowaniem z plonem. Każdy etap wiąże się z szeregiem czynników agronomicznych i technologicznych, które warto poznać już na etapie planowania sezonu.
Zasady uprawy i przygotowania
Wybór odmiany i stanowiska
Winnica powinna być założona na dobrze nasłonecznionych zboczach oraz z dostatecznym przewiewem, co minimalizuje ryzyko rozwoju chorób grzybowych. Przy planowaniu nasadzeń najpierw dokonuje się oceny gleby pod względem odczynu, struktury oraz zawartości składników odżywczych. Wybór odmiany zależy od celu produkcji – wino, owoce deserowe, suszenie lub przetwórstwo. Popularne winorośle białe (Chardonnay, Riesling) i czerwone (Cabernet Sauvignon, Merlot) mają odmienne wymagania klimatyczne, dlatego kluczowe jest dopasowanie gatunku do mikroklimatu regionu.
Nawożenie i pielęgnacja
Optymalny wzrost winorośli wymaga regularnego oraz zrównoważonego dostarczania składników pokarmowych. Nawozy organiczne i mineralne stosuje się zgodnie z analizą gleby i zaleceniami doradców agronomicznych. Wiosną, przed ruszeniem wegetacji, wykonuje się podstawowe wapnowanie oraz wiosenne nawożenie azotem, a w trakcie kwitnienia i dojrzewania uzupełnia potas i fosfor. Istotne jest również formowanie krzewów poprzez cięcie zimowe i prowadzenie pędów na podporach, co wpływa na aerację roślin oraz równomierne dojrzewanie owoców.
- Przekwitowe odchwaszczanie międzyrzędzi
- Promocyjne cięcia sanitarno–słoneczne
- Systemy nawadniania kropelkowego w okresach suszy
Metody zbioru
Zbiór ręczny
Zbiór winogron ręcznie to tradycyjna metoda umożliwiająca selekcję gron na etapie ucinania. Zbieracze używają specjalnych nożyc lub noży do przecinania szypułek, dbając o zachowanie nieruszonej struktury kiści. Praca ręczna wymaga większego nakładu siły roboczej, ale gwarantuje najwyższą precyzję i minimalne mechaniczne uszkodzenia owoców. Plony umieszcza się w skrzynkach lub koszach o pojemności od 10 do 20 kg, co ułatwia transport do chłodni lub bezpośrednie przetwórstwo.
Zbiór maszynowy
Mechaniczne zbiory realizowane są przy użyciu specjalistycznych kombajnów winiarskich. Maszyny wstrząsają krzewami, oddzielając grona, które trafiają do przenośników taśmowych i kontenerów. Choć proces jest szybki i zmniejsza koszty pracy, niesie ze sobą ryzyko uszkodzeń owoców oraz zebrania liści czy szypułek, co może wpłynąć na jakość soku czy wina. Dlatego ten sposób sprawdza się głównie w dużych winnicach, gdzie tempo zbiorów jest istotne.
- Prędkość pracy od 1 do 2 ha dziennie
- Regulacja częstotliwości wstrząsów
- Systemy oczyszczania odpadków
Przetwórstwo i przechowywanie
Sortowanie i transport
Po zbiorze owoce winorośli trafiają na linię sortowania, gdzie usuwa się niedojrzałe lub uszkodzone grona. Dokładne oczyszczenie plonu jest ważne, aby ograniczyć rozwój drobnoustrojów podczas fermentacji lub przechowywania. Skrzynie przewozi się do chłodni z kontrolowaną temperaturą (0–2°C) i wilgotnością względną około 85–90%, co spowalnia procesy fizjologiczne owoców i minimalizuje straty masy oraz utratę jędrności.
Warunki magazynowania
Długotrwałe przechowywanie winogron wymaga specjalistycznych komór chłodniczych. Temperatura poniżej zera (nawet do –0,5°C) w połączeniu z ograniczonym udziałem tlenu sprzyja zachowaniu aromatu oraz barwników antocyjanowych w odmianach czerwonych. Istotne jest również monitorowanie etylenu, który przyspiesza dojrzewanie i może prowadzić do gnicia. W takich warunkach świeże owoce można przechowywać nawet przez kilka tygodni bez znaczącej utraty parametrów jakościowych.
Czynniki wpływające na jakość plonu
Warunki pogodowe
Optymalne warunki termiczne i wilgotnościowe w trakcie pokwitania i dojrzewania gron wpływają na zawartość cukrów, kwasów i garbników. Zbyt duże opady w okresie zbioru mogą rozcieńczyć sok, a nadmiar słońca prowadzi do poparzeń skórki i utraty barwy. Dlatego winnica powinna być zlokalizowana w miejscach z dobrą ekspozycją na słońce, ale chronionych przed silnymi wiatrami.
Ochrona przed chorobami
Choroby grzybowe, takie jak mączniak prawdziwy czy szara pleśń, stanowią poważne zagrożenie dla ziarniaków. W profilaktyce stosuje się fungicydy, a także zabiegi minimalizujące wilgotność wewnątrz korony roślin. Regularne podcinanie dolnych liści i wentylacja rzędów to czynności, które wspomagają zdrowie krzewów i poprawiają dostęp światła. W niektórych systemach ekologicznych wykorzystuje się wyciągi roślinne oraz szczepy drobnoustrojów antagonistycznych dla patogenów.
